De bibliotheek altijd toegankelijk

Onder de titel ‘Onbemand – onbemind’ was er een Minisymposium georganiseerd door de Bibliotheek Gelderland Zuid. Kom kijken naar de onbemande bibliotheek.

Wat hebben ze daar gedaan?

Ewijk is een dorp van bijna 3500 inwoners en het zal de komende jaren wat groeien. Aan de rand is een MultiFunctionele Accommodatie (MFA) neergezet, voor de dorpsuitbreiding aan en er zitten twee scholen in, kinderopvang en peuterspeelzaal, er is opvang voor senioren, ik heb een bar gezien (van het Dorpshuis) en er zit ook een bibliotheek in het gebouw. Op een mooie, aansprekende plek.

Tijdens de planvorming in 2003, vertelde oud-directeur Henk Kemperman, ontstond al snel het idee dat deze bibliotheek meer toegankelijk zou moeten zijn dan alleen tijdens de bezetting door een bibliothecaris (die daar hoogstens 10 uur per week zou kunnen doorbrengen, zo hadden berekeningen opgeleverd).
De gemeente, de medebewoners van het MFA ’t Hart, Nedap en Besam als leveranciers, iedereen reageerde enthousiast op de steeds verder groeiende plannen om niet afhankelijk te hoeven zijn van die personele bezetting.

Die personele bezetting is er overigens en die gaat ook niet verdwijnen. Maar het is wel bijzonder, dat buiten die tijden de bibliotheek toegankelijk is. Dat is nog wel gekoppeld aan de openingstijden van MFA ’t Hart, maar dat betekent toch bijzonder veel meer dan de al eerder genoemde tien uur per week. Elke dag vanaf een uur of half acht, acht uur ’s morgens tot ongeveer middernacht is dat gebouw open en een bibliotheeklid met een geldig pasje kan dan de bibliotheek binnenlopen.
Hij kan dan:
- Boeken inleveren in de intelligente boekenkast;
- Evt. telaatgelden afrekenen via de betaalautomaat;
- Boeken uitzoeken (dat mag direct uit de inleverkast, maar ook uit de andere stellingen);
- De publiekspc’s raadplegen;
- Boeken via het uitleencentrum meenemen;
- En contact leggen met een bibliotheekmedewerker in Centrale Bibliotheek De Mariënburg van Bibliotheek Gelderland Zuid via de Cybrarian. Snel via beeld en geluid contact hebben en direct geholpen worden, dat is de bedoeling van deze vorm van dienstverlening.

Paul van Royen probeerde met de zaal in discussie te gaan, maar ’t lag niet aan hem, dat daar eigenlijk geen sprake van was. Hij had wel een aantal prikkelende stellingen, maar de tegenstanders van deze uitwerking gaven hem niet al te veel repliek.
Ik vermoed dat een belangrijke oorzaak hiervoor ligt in de uitwerking.
Het was van meet af aan de bedoeling dat er een mooie bibliotheek neergezet zou worden (Aat Vos). Dat is gelukt. Binnen het gebouw op een toplocatie, van buiten mag nog iets aan de herkenbaarheid gebeuren.
De bijna-vertienvoudiging van het aantal openingsuren van de bibliotheek is voor de klanten natuurlijk goed nieuws. En door het personeel gewoon te laten staan, is er voor iedereen in Ewijk een aantrekkelijke situatie ontstaan.

Kan het nog beter? Natuurlijk, een bibliotheek 24 uur per dag open, 7 dagen in de week. In Magdeburg kan het. Ik ben aan het werven voor een fonds om daar drie maanden participerend onderzoek te doen naar het gebruik van deze bibliotheek, ik hoop dat voor de zomermaanden van 2010 rond te hebben.

Meer foto's van de bibliotheek Ewijk:



Een impressie van de bibliotheek. Kijk ook op de site van de Bibliotheek Gelderland Zuid.

BicatWiser

Bicat wordt niet optimaal benut, is de conclusie van een notitie van Gerard Jenneboer en ondergetekende: Jan te Bokkel.

Het systeem wordt steeds complexer en de omgeving ook. Een aantal aspecten die daar een rol bij spelen:

• De techniek wordt steeds minder dwingend. HKA doet er alles aan om met Bicat een passend product te bieden voor elke bibliotheekpraktijk en speelt daarbij in op wensen en keuzemogelijkheden.
• Belangrijke concurrentie vindt niet plaats op complete bibliotheeksystemen, maar op onderdelen. We zien daar een duidelijk voorbeeld van rond de Aquabrowser van Medialab. Dat dwingt tot heldere (vervolg)keuzes, die steeds minder (alleen) te maken hebben met puur technische invalshoeken, maar ook met bibliotheekinhoudelijke aspecten en/of presentatie richting de klant.
• Schaalvergroting en samenwerking is een niet weg te denken ontwikkelingsrichting in bibliotheekland. Enkele relevante terreinen in verband met deze notitie zijn bijvoorbeeld het gastlenen en de ontwikkelingen rond tarieven.
• Intern is de taakverdeling niet opgehouden bij de scheiding tussen front- en back-office. Specifiek voor Bicat geldt dat steeds meer collega’s op een aspect of een module van het programma specialist zijn en dat anderen daar minder of niets van weten.
• De Bicatcontactpersoon kan onmogelijk van alle deelterreinen op de hoogte zijn. Hij/zij is slechts intermediair tussen OBD en collega’s en is al lang blij als dat een beetje naar behoren loopt (oftewel geen problemen oplevert) tegenover een niet al te groot tijdsbeslag. Formeel heeft hij ook geen ruimere taak, dus waar zou hij/zij zich verder druk om maken?
  
• Al deze ontwikkelingen leiden er mede toe dat het lastiger en complexer wordt om de juiste beslissingen te nemen en daar alle consequenties van te overzien.

Kan het beter?

Gerard en Jan noemen drie mogelijke verbeterpunten:

• Meer interne informatieuitwisseling.
• Veel meer en intensiever gebruik maken van projectgroepen. Met een duidelijke opdracht en met vertegenwoordigers vanuit het werkveld en de techniek en met voldoende mandaat om (brede) beslissingen te nemen, komen we tot een optimalere inzet van het Bicat-systeem in onze bibliotheken.
• Regelmatig (bij)scholings- en/of verdiepingsbijeenkomsten organiseren voor de mensen in het werkveld.

De notitie is positief besproken in de Klankbordgroep van het Bicatgebruikersoverleg. Elementen zullen gebruikt worden in een verder besluitvormingstraject.

Interesse voor de notitie? Stuur een mailtje, dan krijg je hem toegestuurd.

Nieuwe bibliotheek en the long tail

Onder de titel "Een boek, en snél graag" beschrijft Teun Ceelen in Trouw van donderdag 15 oktober de ontwikkelingen in de bibliotheeksector. Naar aanleiding van de omvorming van Zwolle-Zuid wordt stilgestaan bij de motieven om de bibliotheek anders in te richten. Samengevat: Met een betere presentatie denken de openbare bibliotheken nieuwe lezers te trekken. Beleving en verleiding, daar gaat het om in de moderne bieb.

Heel mooi, wat er is gerealiseerd en wat we er mee bereiken.

Maar laten we onze aandacht ook vooral blijven richten op 'the long tail'. De ideale website van Zwolle-Zuid biedt zicht op de ontwikkelrichting om onze klanten mooie dingen te bieden. Maar ik denk dat de verstrooiing van de aandacht van onze brede (potentiële) klantengroepen de komende jaren nog veel verder doorzet. De aquabrowser als zoeksysteem is mooi, waar waarschijnlijk in zijn eentje niet genoeg om iedere klant(engroep) op een wenselijke en prettige manier zicht te geven op alles wat we in huis hebben. Een snuffelcatalogus, rubriceringen, tips van anderen, doorklikken in de wereld van internet en weblogs, allemaal zaken die we vast nog veel meer en beter kunnen uitbouwen.

En daarvoor zullen we aan de achterkant ook nog intensiever moeten gaan samenwerken. Eén netwerk met één collectie tegen éénduidige voorwaarden beschikbaar stellen, dat zou aardig zijn richting onze klanten.

We zijn al een eind. In GPS-verband zijn modules ontwikkeld voor de collecties, voor de herinrichting, voor het personeelsbeleid er om heen. Zodat die veertig vernieuwde bibliotheken in Overijssel er over een paar jaar staan.

Daarbij is het nodig dat de besluitvormingsstructuur gelijke tred houdt met deze ontwikkelingen. Anders wordt de spanning te groot tussen het beleid, dat toch nog steeds plaatselijk bepaald en uitgezet wordt en de wensen die vanuit het netwerk geformuleerd worden.

The Long Tail

The Long tail van Chris Anderson, al een tijd een inspiratiebron voor veel bibliotheekactiviteiten. In Overijssel in het GPS-programma waren al veel verwijzingen naar dit boek voorbijgekomen, maar ik had het boek nog niet zelf gelezen. Nu wel en dat was zeker de moeite waard.

Een heel korte samenvatting

Zijn boeken geven te denken.

Als ik om me heen kijk, zijn we in de bibliotheekpraktijk nog steeds sterk gericht op de kop en zie ik te weinig integrale aandacht voor de lange, dikke staart. Bol.com lijkt dat beter te doen.

We richten met elkaar wel prachtige bibliotheek'winkels' in om onze klanten te verleiden onze mooie producten in de etalages mee te nemen, maar hoe we ze langs de lange staart naar hun interessegebieden leiden, daar moeten we nog veel meer over nadenken. De aquabrowser lijkt me daarvoor niet voldoende. We zouden daarvoor als bibliotheeksector ons veel eenduidiger aan de klant moeten presenteren en via slimme navigatie hem of haar tonen wat er allemaal is. Maar misschien levert de ontwikkeling van de ideale bibliotheekwebsite wat op.

Vrije informatieuitwisseling is van groot belang en toenemende gebruikersaantallen helpen internetorganisaties om ontwikkelingen te sturen. Nou geldt die 'ijzeren wet' voor de Nederlandse bibliotheeksector niet in alle opzichten, maar het geeft toch te denken over hoe we de databanken behandelen. Alleen in te zien in de bibliotheek...

De jongeren kwamen toch al (bijna) niet meer, we zouden ze deze databanken juist wel moeten laten zien en gebruiken. Dus: nog meer inzetten op mogelijk thuisgebruik.

Over auteursrecht zullen we de komende jaren nog wel wat gaan horen. Informatie die zo goedkoop kan worden aangeboden, de macht van het getal, de veranderende mogelijkheden om deze informatie op allerlei manier te kunnen gebruiken. Daar gaan de komende tijd heel veel van uit om de huidige wetgeving bij te stellen, daar ben ik van overtuigd geraakt.

We gaan nog boeiende tijden tegemoet, dat mag duidelijk zijn.

Internetvaardigheden

Onderzoek wijst uit: er kan nog veel verbeterd worden aan de internetvaardigheden van Nederlanders. Met de computerdichtheid en internetaansluitingen is er in ons land niets mis, maar iets zoeken en vooral vinden blijkt vaak moeilijker dan gedacht.

Onderzoeker Alexander van Deursen kijkt naar het gedrag van mensen op internet en ziet dat ze vaak geen maximale resultaten halen.

In een artikel in Trouw worden een aantal achtergronden van zijn onderzoeksmethoden belicht.
Lees het artikel in Trouw: "Oud én jong onhandig op internet"

Een geruststellende gedachte: scholing helpt! Mensen met een opleiding redden zich over het algemeen beter.

Er is een internet-test die op vier specifieke deelterreinen in kaart brengt wat iemand op internet presteert. Er komt na het maken van de opdrachten specifieke feedback over wat men anders of beter had kunnen doen.
Nuttig en leuk! Doen die test!

Gratis

Gratis, maar niet voor niets!

Een leraar op de middelbare school vertelde het verhaal van iemand in Afrika, die een overhemd kreeg. De volgende dag zag de gever dat het overhemd als poetsdoek gebruikt werd.
Dat was niet de bedoeling van de gever geweest, dat overhemd was op het moment van overdracht uitstekend geschikt geweest om aan te trekken, er representatief uit te zien en er dan bijvoorbeeld mee op sollicitatiebezoek te gaan.
De ontvanger beseft niet wat de waarde is van hetgeen hij of zij gekregen heeft.

Die gedachte kom je ook in de bibliotheekwereld tegen. Onze gebruikers beseffen onvoldoende hoe waardevol het is hetgeen ze (kunnen) krijgen. Dat zou een reden zijn om de tarieven van de bibliotheek te verhogen, “dat zal ze leren”.

Er blijkt echter veel meer over gratis te vertellen dan dat. Chris Anderson doet dat in Free onderhoudend.
Hij staat er uitvoerig bij stil hoe het mogelijk is dat een bedrijf als Google geld verdient aan het gratis aanbieden van dienstverlening op het internet. Sterker nog, binnen een periode van jaren groeit zo’n bedrijf tot een machtig wereldbedrijf uit. Hoe kan dat? Welke economische principes liggen daar aan ten grondslag? Hoe werkt dat dan en wat kunnen we daar uit leren?

Free kan betekenen dat het niets kost (free beer = gratis bier), maar kan ook gebruikt worden om aan te geven dat het om vrijheid gaat (free speech = spreek vrijuit).
Gratis is niet altijd vrijblijvend, niet zo gratis als het lijkt. Dat hebben consumenten vaak ook wel in de gaten, ze zoeken naar de addertjes onder het gras of de kleine lettertjes.
De geschiedenis zit vol mooie marketingverhalen rond het concept gratis en er passeren er heel wat de revue.

Internet betekent een revolutie op een aantal terreinen en dat geldt zeker op het gebied van informatie-uitwisseling. Chris Anderson haalt een uitspraak van Stewart Brand aan:
“Aan de ene kant wil informatie duur zijn, omdat ze zo waardevol is. De juiste informatie op de juiste plaats verandert je leven gewoon.
Aan de andere kant wil informatie gratis zijn, omdat de kosten om informatie te verspreiden voortdurend lager worden. Je hebt dus twee kanten die tegen elkaar strijden.”

Het hele boek door betoogt Anderson dat het tweede deel van deze uitspraak momenteel de wind mee heeft. En Google heeft dat tijdig goed begrepen en daar zijn voordeel mee gedaan. En door de schaalvergroting die daarmee gepaard ging, kwamen er meestal vroeg of laat meer dan voldoende mogelijkheden om op een bepaalde manier toch geld te verdienen.

Er is nog veel meer te vertellen over dit boek. Ik vond het fascinerend en inspirerend, het is zeer leesbaar geschreven en er zitten prachtige verhalen en anekdotes in.
Maar ook allerlei mogelijkheden en bedrijfsmodellen om op en rond internet ‘gratis’ bedrijvigheid te ontwikkelen en toch een gezonde economische positie te hebben en te houden.

Een interessante bespreking van het boek van de hand van Joost de Vries in de Groene Amsterdammer (en online op Frankwatching).

Om over na te denken en met elkaar te brainstormen. Een rijke inspiratiebron!

zoek&boek vernieuwd

Op dinsdag 28 juli zal een nieuwe release worden geïnstalleerd op het systeem dat zorgt voor de afhandeling van Zoek&Boek aanvragen. Hierdoor kunnen op dinsdag 28 juli en een gedeelte van woensdag 29 juli geen Zoek&Boek-aanvragen worden ingediend of afgehandeld.

Niet alleen ziet Zoek&Boek er na de upgrade prettiger uit, ook is er een groot aantal functionele verbeteringen aangebracht.

Enkele in het oog springende wijzigingen:

- De lener ziet na het indienen van de aanvraag een uitgebreide bevestiging op het scherm. Daarnaast kan de lener voortaan alle door haar of hem ingediende aanvragen opvragen en meer details zien over zijn aanvragen.

- Medewerkers komen na het inloggen in VDX (het systeem dat zorgt voor de afhandeling van Zoek&Boek aanvragen ) nu direct op het werkbladscherm. Daaraan zijn nieuwe functionaliteiten toegevoegd die het beheren van de aanvragen makkelijker maken.

Bekijk de veranderingen in onderstaande filmpjes:

Nieuw in VDX 4 (algemeen)
In deze screencast wordt ingegaan op alle nieuwe functionaliteiten van VDX4

Op de nieuwe functionaliteit wordt nog specifiek ingegaan in de volgende screencasts:
Aanvragen zoeken

Werkblad uitleg

Actie op aanvragen

Ook is er een filmpje beschikbaar dat ingaat op de nieuwe functionaliteit in de lenersinterface. Dit filmpje is ook relevant voor bibliotheken die alleen afhaallocatie zijn, zij kunnen immers wel te maken krijgen met vragen van leners over het doen van een aanvraag en dan is het handig als ze geïnformeerd zijn over de nieuwe lay-out en functionaliteit voor leners.

Leners demo

In een (verkorte) handleiding is te lezen hoe een en ander werkt.